Fundacja Wspólnota WIELOPOKOLENIOWA, MULTIGENERATIONAL Foundation

Jak miasta ukształtowane przez przemysł węglowy i naftowy mogą stać się miejscami, w których młodzi chcą zostać, wracać i budować swoją przyszłość?

W ramach Global Donut Days 2026 uczestnicy z Polski, Rumunii i innych krajów spotkali się online podczas interaktywnych warsztatów prowadzonych metodą World Café pod tytułem Dokąd zmierzamy? Nowe spojrzenie na miasta postindustrialne. Spotkanie, zorganizowane wspólnie przez Fundację Wspólnota Wielopokoleniowa i MasterPeace Romania, zgromadziło młodych ludzi, przedstawicieli lokalnych społeczności i uczestników z różnych krajów, aby wspólnie zastanowić się nad przyszłością Zabrza w Polsce i Ploiești w Rumunii, dwóch miast ukształtowanych przez górnictwo węglowe i przemysł naftowy.

Rozmowa połączyła lokalne doświadczenia z szerszymi pytaniami o przemiany gospodarcze, tożsamość miast i rolę młodych ludzi w kształtowaniu swoich społeczności. Uczestnicy zastanawiali się nie tylko nad tym, co powinno się zmienić w miastach postindustrialnych, lecz także na czym można budować ich przyszłość: dziedzictwie, istniejących przestrzeniach, lokalnych umiejętnościach i ludziach, którzy nazywają te miejsca swoim domem.

Podczas warsztatów metodą World Café uczestnicy przemieszczali się między czterema tematami dyskusji.

1. Młodzi: zostać, wracać, budować

Jak sprawić, by nasze miasta stały się miejscami, w których młodzi chcą zostać, wracać i budować swoją przyszłość?

Jednym z powracających wątków była potrzeba stworzenia realnych możliwości rozwoju. Młodzi ludzie chętniej zostają w mieście lub do niego wracają, jeśli mogą znaleźć stabilną pracę, mieszkanie w przystępnej cenie i edukację, która przygotowuje ich do zmieniającego się rynku pracy. Uczestnicy rozmawiali o znaczeniu ściślejszego powiązania edukacji z lokalnym rynkiem pracy, między innymi poprzez dostosowanie programów studiów, rozwój kształcenia zawodowego i pomoc młodym w zdobywaniu umiejętności potrzebnych w rozwijających się branżach.

W Ploiești pojawił się pomysł dostosowania programu studiów na Uniwersytecie Nafty i Gazu do potrzeb zielonych technologii, inżynierii środowiska i automatyzacji. Mogłoby to pomóc absolwentom przygotować się do transformacji energetycznej.

Jednak sama praca nie wystarczy. Uczestnicy podkreślali również znaczenie wydarzeń kulturalnych, miejsc związanych z muzyką i przyjaznych przestrzeni do wspólnego spędzania czasu. Nieużywane budynki przemysłowe i miejskie mogłyby stać się centrami młodzieżowymi, przestrzeniami twórczymi i miejscami organizacji wydarzeń, pod warunkiem że nowe możliwości byłyby aktywnie promowane.

Kolejną ważną kwestią była możliwość wpływania młodych ludzi na miejsca, w których żyją. Nie wystarczy zapraszać ich do udziału w konsultacjach. Potrzebują przestrzeni do eksperymentowania, brania odpowiedzialności i współdecydowania o lokalnych sprawach. Przykłady osób, które samodzielnie tworzą nowe możliwości, mogą również inspirować innych do zrobienia pierwszego kroku.

2. Tożsamość po węglu i ropie

Jeśli węgiel i ropa nie będą już wyznaczać naszej przyszłości, co będzie ją kształtować?

Odejście od przemysłowej przeszłości nie musi oznaczać jej porzucenia. Uczestnicy zastanawiali się, jak miasta mogą rozwijać nową tożsamość, zachowując jednocześnie doświadczenia, wartości i dziedzictwo, które je ukształtowały.

Dziedzictwo przemysłowe może stać się zasobem wykorzystywanym w budowaniu przyszłości miasta. Przykładem jest zabrzańska Kopalnia Guido, dawna kopalnia, która dziś przyjmuje turystów i organizuje wydarzenia kulturalne, łącząc przemysłową przeszłość miasta z nowymi funkcjami. Uczestnicy dostrzegli jednak również, że nie każdy opuszczony obiekt przemysłowy można lub należy zachować. Niektóre budynki trzeba być może rozebrać, aby zrobić miejsce dla nowej zabudowy. Wyzwaniem jest więc ustalenie, co warto chronić, czemu można nadać nową funkcję i jak wykorzystać dziedzictwo przemysłowe z korzyścią dla przyszłości miasta.

Rozmowa wykraczała poza sam krajobraz i architekturę. Co kryje się u podstaw tożsamości miasta ukształtowanego przez węgiel lub ropę? Uczestnicy poruszyli kwestie bezpieczeństwa, ciężkiej pracy i roli, jaką te branże odgrywały w dostarczaniu energii innym. Czy te wartości mogą pozostać częścią tożsamości miasta, nawet gdy zmienia się jego gospodarka?

Jeden z głosów z Ploiești wniósł do dyskusji ważną perspektywę historyczną. 1 sierpnia 1943 roku miejskie rafinerie ropy naftowej stały się celem operacji Tidal Wave, wielkiego alianckiego nalotu, którego celem było zakłócenie dostaw paliwa dla nazistowskich Niemiec. Atak spowodował rozległe zniszczenia i trwale zapisał się w historii miasta. Ta wypowiedź skłoniła do szerszego zastanowienia: jak miasta mogą uniezależniać się od jednej branży, jednocześnie uznając, w jaki sposób wpłynęła ona na ich przeszłość?

Patrząc w przyszłość, uczestnicy rozważali, jak innowacje, odnawialne źródła energii i zrównoważony rozwój mogą pomóc w tworzeniu nowych możliwości bez utraty więzi z przeszłością.

3. Społeczności współtworzące transformację

Jak sprawić, by mieszkańcy stali się współtwórcami przyszłości swojego miasta?

Jednym z najważniejszych wniosków z tej dyskusji było to, że zmiana zaczyna się od zaangażowania ludzi. Zamiast czekać, aż władze lokalne rozwiążą wszystkie problemy, mieszkańcy mogą organizować inicjatywy społeczne, działać jako wolontariusze, uczestniczyć w spotkaniach publicznych i zgłaszać pomysły na poprawę swojego otoczenia.

Jak zauważył jeden z uczestników, ludzie często narzekają na niedogodności związane z życiem w swoim mieście, jednocześnie czekając, aż pojawią się nowe możliwości. Zaangażowanie w życie lokalnej społeczności, nawet poprzez niewielką inicjatywę, może stać się początkiem znaczącej zmiany.

Uczestnicy rozmawiali również o znaczeniu budowania relacji. Społeczności potrzebują miejsc, w których ludzie mogą się spotykać, nawiązywać kontakty i wspólnie rozwijać pomysły. W miastach postindustrialnych nieużywane budynki i inne niewykorzystywane przestrzenie mogą stwarzać możliwości tworzenia takich miejsc. Ogrody społeczne, place zabaw i inne wspólne przestrzenie mogą integrować mieszkańców, a niewielkie projekty partycypacyjne pomagają budować zaufanie i tworzyć podstawy dla większych przedsięwzięć.

Rozmowa podkreśliła wartość rozpoczynania od małych kroków. Przykładowo, umożliwienie mieszkańcom decydowania o przeznaczeniu niewielkiej części lokalnego budżetu może pomóc im nauczyć się współpracy i wypracować wspólną wizję swojej społeczności.

Inne pomysły obejmowały wspieranie wolontariatu i lokalnych organizacji, ułatwianie udziału w życiu społecznym oraz rozwój przedsiębiorstw należących do pracowników i wspólnych zasobów społeczności. Takie rozwiązania mogłyby pomóc mieszkańcom wziąć większą odpowiedzialność za swoje otoczenie i sprawić, by lokalna działalność gospodarcza przynosiła korzyści całej społeczności.

Pozostało również ważne pytanie: jak ułatwić ludziom odnajdywanie swoich społeczności i budowanie poczucia przynależności?

4. Miasto dla przyszłych pokoleń

Co sprawiłoby, że miasto postindustrialne stałoby się dobrym miejscem do życia dla kolejnego pokolenia?

Uczestnicy opisywali dobre miasto jako miejsce oferujące znacznie więcej niż zatrudnienie. Powinno ono zapewniać możliwości nauki, pracy, spotkań, korzystania z kultury i budowania własnego życia bez konieczności wyjazdu w poszukiwaniu lepszej przyszłości.

Wśród poruszanych tematów znalazły się mieszkania w przystępnych cenach, dostępny transport publiczny, dobra edukacja i opieka zdrowotna oraz możliwości rozwoju zawodowego. Sztuka, muzyka, teatr, restauracje i inne formy spędzania wolnego czasu również zostały uznane za ważne, zarówno dla jakości życia, jak i tworzenia lokalnych miejsc pracy.

Zrównoważona przyszłość wymagałaby również zmian w sposobie projektowania i użytkowania miast. Uczestnicy wskazali na potrzebę tworzenia dzielnic przyjaznych pieszym i rowerzystom, zwiększania liczby terenów zielonych wspierających bioróżnorodność, poprawy jakości powietrza oraz tworzenia przestrzeni odpornych na fale upałów, powodzie i susze. Warsztaty naprawcze, sklepy z rzeczami używanymi, współdzielone narzędzia i inne inicjatywy społeczne mogłyby pomóc ograniczać ilość odpadów i lepiej wykorzystywać dostępne zasoby.

Rozmawiano także o lokalnej produkcji, odnawialnych źródłach energii i innowacjach technologicznych. Miasta mogłyby zwiększać swoją odporność, rozwijając własne możliwości, wspierając lokalne przedsiębiorstwa i znajdując nowe zastosowania dla istniejącej wiedzy przemysłowej oraz infrastruktury.

Na koniec uczestnicy podkreślili znaczenie bezpiecznych i otwartych społeczności, w których osoby w różnym wieku czują się mile widziane. Zwrócili uwagę na potrzebę stworzenia młodym większych możliwości zaangażowania, rozwijania współodpowiedzialności i wzmacniania autentycznej demokracji lokalnej. Przestrzenie publiczne powinny umożliwiać ludziom swobodne spotykanie się, nawiązywanie relacji i wspólne spędzanie czasu.

Co możemy z tego wynieść?

Dyskusja pokazała, że nowe spojrzenie na miasta postindustrialne oznacza znacznie więcej niż zastąpienie jednej branży inną. Chodzi o tworzenie miejsc, w których ludzie mogą znaleźć satysfakcjonującą pracę, budować relacje, uczestniczyć w podejmowaniu lokalnych decyzji i wyobrażać sobie własną przyszłość.

Zabrze, Ploiești i inne miasta stojące przed podobnymi wyzwaniami mogą czerpać ze swojego dziedzictwa przemysłowego, istniejącej infrastruktury i lokalnej wiedzy, jednocześnie otwierając nowe możliwości przed młodszymi pokoleniami. Pomysły przedstawione podczas warsztatów World Café obejmowały zarówno dostosowanie edukacji i ponowne wykorzystanie budynków, jak i wspieranie inicjatyw społecznych oraz tworzenie bardziej zielonych i otwartych dzielnic.

Rozmowy te łączą się również z Ekonomią Obwarzanka, która stawia pytanie, jak zaspokajać ludzkie potrzeby, respektując jednocześnie granice naszej planety. Wyzwaniem jest takie przeprowadzenie transformacji w kierunku bardziej zrównoważonej gospodarki, aby poprawiała ona codzienne życie i dawała mieszkańcom realny wpływ na zachodzące zmiany.

O przyszłości miasta nie decyduje wyłącznie jego przemysłowa przeszłość, lecz także to, co jego mieszkańcy potrafią wspólnie sobie wyobrazić i stworzyć.

powrót na poprzednią stronę

GDD 2026: Nowe spojrzenie na miasta postindustrialne. Globalne perspektywy z Polski i Rumunii